gototopgototop

fatima-kateban.com

Home گزارش مندرج در کتاب «إثبات الوصیّه»

 

گزارش مندرج در کتاب «إثبات الوصیّه» (پایانِ تألیف یا کتابتِ آن در سال 332 هـ[1])

 

. تاریخ‌نگار

فَوَجَّهُوا إلی مَنْزِلِهِ فَهَجَمُوا عَلَیْهِ وَ أحْرَقُوا بابَهُ وَ اسْتَخْرَجُوهُ مِنْهُ کَرْهاً وَ ضَغَطُوا سَیِّدَةَ النِساءِ بِالْبابِ حَتّی أسْقَطَتْ مُحسناً...[2]

به‌ سوی خانه‌اش روان شدند و به او یورش بردند و دربِ خانه‌اش را سوزاندند[3] و او را به زور از خانه بیرون کشاندند و سرور زنان را چنان به وسیله درب تحت فشار قرار دادند[4] که محسن را سقط کرد[5].

یادداشت‌های پراکنده

- با اقتباس از مقاله استاد سیّد محمّد جواد شبیری زنجانی (مندرج در مجلّه انتظار، شماره 4)، به نکات ذیل اشاره می‌نماییم:

1 ـ بررسی‌های علمی حاکی از آن است که:

مؤلّف کتابِ «إثبات الوصیّه»، مورّخ شهیر علی بن الحسین مسعودی (= مؤلّف کتابِ مُرُوج الذهب) نمی‌باشد.

2 ـ بررسی‌های علمی حاکی از آن است که:

هرچند نام یکی از استادانِ نُعمانی (نُعمانی = ابن ابی‌زینب محمّد بن ابراهیم، مؤلّفِ «کتابُ الغیبه»، متوفّای پس از 342 هـ)، علی بن الحسین مسعودی است[6]، لیکن وی (= استادِ نُعمانی)، فردِ دومی است و مؤلّف کتابِ «مُرُوج الذهب» نمی‌باشد.

به عبارت دیگر: در قرن 4 هجری، با دو شخصیّت با نام مشترک «علی بن الحسین مسعودی» مواجه هستیم؛ یکی، مؤلّف کتابِ «مُرُوج الذهب» ـ که معتزلی[7]، شافعی[8] و بغدادی[9] است ـ و دیگری، استادِ نُعمانی ـ که در قم[10] برای وی حدیث گفته است ـ .

3 ـ با توجّه به: احتمال عدم شناخت دقیق نَجاشی (متوفّای 450 هـ) از مسعودی (مؤلّف کتابِ مُرُوج الذهب) و عدم احاطه علمی و عدم دسترسی وی به کتاب‌های مسعودی[11]، شاید بتوان گفت:

منشأ انتساب کتابِ «إثبات الوصیّه» به مؤلّفِ «مُرُوج الذهب» از سوی نَجاشی،[12] عدم توجّه وی به متعدّد بودنِ «علی بن الحسین مسعودی» در قرن 4 هجری می‌باشد.

مفهوم این اشتباه آن است که از نظر نَجاشی، مؤلّف کتابِ «إثبات الوصیّه»، ـ هرکه بوده ـ ، بی‌تردید، او نیز «علی بن الحسین مسعودی» نام داشته است.

حال، اگر ثابت شد که فردِ مذکور، قطعاً مؤلّفِ «مُرُوج الذهب» (= علی بن الحسین مسعودی اوّل) نمی‌باشد، پس می‌توان گفت:

وی (= مؤلّفِ إثبات الوصیّه)، همان استادِ نُعمانی (علی بن الحسین مسعودی دوم) است.[13]

4 ـ احتمال دیگر آن است که ـ علیرغم پذیرش تعدّد علی بن الحسین مسعودی در قرن 4 هجری ـ ، قائل شویم که: در هنگام استنساخ کتابِ «إثبات الوصیّه»، نام مؤلّف آن دچار تصحیف (اشتباهِ در قرائت، در هنگام نگارش) گردیده و نام اصلی مؤلّف کتابِ «إثبات الوصیّه»، علی بن حبشی بن قونی[14] ـ زنده در سال 332 قمری ـ باشد[15].[16]

- دکتر حسن انصاری، کتابِ «إثبات الوصیّه» را تلفیقی از چند کتاب، توسّط فردی به نام «حسن بن جعفر الصیمری» می‌داند.[17]

- شاید منشأ انتسابِ کتابِ «إثبات الوصیّه» به مؤلّفِ «مُرُوج الذهب» از سوی نَجاشی، این باشد که:

الف) نَجاشی قائل به تعدّدِ مسعودی در قرن 4 هجری نبوده؛ زیرا وی، علی بن الحسین (استادِ نُعمانی) را «مسعودی» نمی‌دانسته است؛ چنانچه به دیدگاهِ استاد علی اکبر غفّاری در این زمینه اشاره شد.

ب) به دلیل وقوع تصحیف در هنگام استنساخ کتابِ «إثبات الوصیّه»، ـ که به احتمالات آن اشاره شد ـ، نَجاشی این کتاب را تألیفِ «علی بن الحسین مسعودی» می‌انگاشته و در این باره تردیدی نداشته است.

ج) به دلیل عدم شناختِ دقیق نَجاشی از مؤلّفِ «مُرُوج الذهب» و کتاب‌های او، نَجاشی به تفاوت‌های بنیادین میان شیوه، سبک نگارش و محتوای کتابِ «إثبات الوصیّه» با کتاب‌های علی بن الحسین مسعودی بغدادی، واقف نگردیده و در نتیجه:

به وقوع تصحیف در نام مؤلّفِ «إثبات الوصیّه» و عدم امکانِ نگارش آن توسّط مؤلّفِ «مُرُوج الذهب» بی‌توجّه مانده است.



[1] ـ ر.ک: تصریح مندرج در صفحه پایانی کتابِ إثبات الوصیّه.

[2] ـ إثبات الوصیّه، ص 154 ـ 155، دار الأَضواء، بیروت.

علّامه شیخ عبدالجلیل قزوینی رازی (متوفّای 560 هـ) می‌نویسد:

آنگه گفته است: «و گویند که: عمر درب بر شکم فاطمه زد و کودکی را در شکم او کشت که رسول او را محسن نام نهاده بود.» امّا جواب آن است که این خبریست درست؛ و برین وجه نقل کرده‌اند و در کتب شیعی و سنّی مذکور و مسطور است.

(النَقض، ص 297، به تصحیح: محدّث اُرْمَوی؛ این کتاب در پاسخ به فارسی‌نگاشته یکی از علمای متعصّب اهل ‌سنّت [«بعض فضایح الروافض»] تألیف شده است.)

[3] ـ جهت آشنایی با سایر نقل‌های حاکی از تحقّق احراق درب، ر.ک: دراسة و تحلیل حول الهجوم علی بیت فاطمه‌علیهاالسّلام، ذیل شماره‌های:93 ـ 95 ـ 103 ـ 134 ـ 135 ـ 241 ـ 243 ـ 246 ـ 256 ـ 257 ـ 270 ـ 275 ـ 276 ـ 277 ـ 278 ـ 280 ـ.297

[4] ـ جهت آشنایی با سایر نقل‌های حاکی از اصابت درب به حضرت زهرا‌علیهاالسّلام، ر.ک: دراسة و تحلیل حول الهجوم علی بیت فاطمه‌علیهاالسّلام، ذیل شماره‌های: 142 ـ 150 ـ 190 ـ 193 ـ 238 ـ 241 ـ 242 ـ 259 ـ 263 ـ 269 ـ 270 ـ 271 ـ 277 ـ.278

[5] ـ جهت آشنایی با سایر نقل‌های حاکی از سقط حضرت محسن‌علیهالسّلام، ر.ک: دراسة و تحلیل حول الهجوم علی بیت فاطمه‌علیهاالسّلام، ذیل شماره‌های:56 ـ 97 ـ 131 ـ 142 ـ 144 ـ 145 ـ 150 ـ 175 ـ 181 ـ 184 ـ 188 ـ 190 ـ 193 ـ 207 ـ 238 ـ 241 ـ 242 ـ 243 ـ 246 ـ 251 ـ 257 ـ 259 ـ 263 ـ 269 ـ 270 ـ 271 ـ 274 ـ 276 ـ 277 ـ 278 ـ.280

[6] ـ استاد علی اکبر غفّاری در مقدّمه‌اش بر کتابِ غیبت نُعمانی 14)، این احتمال را مطرح می‌نماید که: لفظِ «مسعودی» به نسخه‌های کتاب افزوده شده و ظاهراً منظور: «علی بن حسین بن بابُویه» (= والدِ شیخ صدوق، متوفّای 329 هـ) است.

[7] ـ ر.ک: سِیَر أعلام النُبَلاء، ج 15، ص 569؛ تذکرة الحفّاظ، ج ص 857 .

[8] ـ ر.ک: الطبقات الشافعیّة الکبری، ج ص 456 ـ 457 .

[9] ـ ر.ک: مُرُوج الذهب، ج ص 184، بند 988 .

[10] ـ ر.ک: مقدّمه استاد علی اکبر غفّاری بر کتابِ غیبت نُعمانی.

[11] ـ نَجاشی از زنده بودنِ مؤلّفِ «مُرُوج الذهب» در سال 333 قمری سخن به میان می‌آورد؛ به همین قرینه می‌توان گفت:

الف) نَجاشی، کتابِ «مُرُوج الذهب» را ندیده یا بر آن احاطه کافی نداشته است؛ و گرنه، پایانِ تألیفِ آن در سال 336 قمری، بر وی پوشیده نمی‌مانْد.

نگارش کتاب مُرُوج الذهب (نسخه موجود)، در سال 332 پایان یافته و در سال 336قمری، افزوده‌هایی بر آن انجام گرفته است.

.ک: مُرُوج الذهب، ج ص 29 و ج ص 301، بند 3656.)

ب) نَجاشی، تألیفِ دیگر مسعودی، یعنی: کتابِ «التنبیه و الإشراف» را ندیده، بلکه از وجودِ آن، بی‌خبر بوده است؛ و گرنه نام این کتاب را به فهرست کتاب‌های مسعودی می‌افزود و پایانِ تألیف آن در سال 345 قمری نیز بر وی پوشیده نمی‌مانْد.

.ک: التنبیه و الإشراف، ص 347.)

[12] ـ رجال نَجاشی، ردیف 665 .

[13] ـ این نظریه، دیدگاهِ آیة الله العظمی شبیری زنجانی‌(مدّظلّه) می‌باشد.

[14] ـ درباره او، ر.ک: رجال شیخ طوسی، ردیف 6189 .

[15] ـ در این نظریه، حبشی به حسین و بن‌قونی به مسعودی، تصحیف شده است.

[16] ـ این نظریه، دیدگاهِ حجّة الإسلام سیّد محمّد جواد شبیری زنجانی می‌باشد.

[17] ـ مقاله اینترنتی «معمّای چند کتاب: از کتابُ الاَوصیای شَلْمَغانی تا إثبات الوصیّه مسعودی».

 

 

 

آمار بازدید

بازدیدهای محتوا : 41194

ترافیک سایت

 30 مهمان حاضر