gototopgototop

fatima-kateban.com

Home روایتِ عیسی بن الْمُسْـتَفاد (متوفّای 220 هـ)

 

روایتِ عیسی بن الْمُسْـتَفاد[1] (متوفّای 220 هـ[2])

. راوی حدیث ـ بغداد[3]

حدیث اوّل:

عَنِ النَّبیِّ‌صلّی‌الله‌علیه‌وآله: وَ إنَّما بُکائی وَ غَمّی وَ حُزْنی عَلَیْکَ وَ عَلی هذِهِ أنْ تَضیعَ مِنْ بَعْدی، فَقَدْ أجْمَعَ الْقَوْمُ عَلی ظُلْمِکُمْ[4] ...[5]

و همانا گریه‌ام و اندوهم و حُزنم به ‌خاطر توست و به ‌خاطر او که پس از من تباه و نابود می‌گردد؛ چرا که این قوم بر ستم به شما، عزم خود را جَزم کرده‌اند...

واژگان کلیدی[6]

. تَضیعَ: تَهْلِکَ، نابود می‌گردد، سرگشته و بیچاره می‌شود.

. أجْمَعَ عَلی: عَزم خود را جَزم کرد، اتّفاق نظر کرد.

حدیث دوم:

عَنِ النَّبیِّ‌صلّی‌الله‌علیه‌وآله: یا عَلیُّ! وَیْلٌ لِمَنْ ظَلَمَها وَ وَیْلٌ لِمَنِ ابْتَزَّها حَقَّها وَ وَیْلٌ لِمَنِ انْتَهَکَ حُرْمَتَها وَ وَیْلٌ لِمَنْ أحْرَقَ بابَها [7] ...[8]

یا علی! وای بر کسی که به او ستم کند و وای بر کسی که حقّش را برُباید و وای بر کسی که حرمت او را هتک و پایمال نماید و وای بر کسی که درب ]خانه[ اش را به آتش کشد...

واژگان کلیدی

. اِبْتَزَّ: ربود، راهزنی کرد، به زور گرفت.

. اِنْتَهَکَ ه: از ریشه نَهَکَ که بر نهایت عقوبت و آزار دلالت می کند؛ پایمال کرد، زیر پا گذاشت، در واژه گزینی فارسی گویند: هتک نمود.

حدیث سوم:

عَنِ النَّبیِّ‌صلّی‌الله‌علیه‌وآله: أَلا إنَّ بابَ فاطِمَةَ بابی وَ بَیْتَها بَیْتی، فَمَنْ هَتَکَهُ فَقَدْ هَتَکَ حِجابَ اللهِ.

قالَ عیسَی بْنُ الْمُسْتَفادِ: فَبَکی ابوالْحَسَنِ‌علیه‌السّلام طَویلاً وَ قُطِـعَ عَنْهُ بَقیَّةُ الْحَدیثِ وَ أکْثَرَ الْبُکاءَ وَ قالَ:

هُتِکَ وَاللهِ حِجابُ اللهِ...[9]

آگاه باشید؛ دربِ ]خانه[ فاطمه، دربِ ]خانه[ من است و خانه‌اش، خانه من است. پس هرکه آن را بدَرَد (= از آن پردهْ‌دَری کند تا به داخل حریم خانه او دست یابد)، حجابِ خدا را دریده است.

راوی گفت: سپس حضرت کاظم‌علیه‌السّلام مدّت زیادی گریست و از بقیّه حدیث واماند و بسیار گریه کرد و فرمود:

وَالله؛ حجاب خداوند دریده شد...

واژگان کلیدی

. الهَتْک: آن است که پرده‌ای را بکشند و قسمتی از آن را پاره کنند و یا آن را کاملاً پارهْ پاره نمایند تا آنچه در پَس آن است، آشکار گردد.

یادداشت‌های پراکنده

- «کتابُ الوصیّه» منسوب[10] به: ابوموسی عیسی بن الْمُسْـتَفاد الْبَجَلیّ الضَریر[11]، مجموعه روایاتی از امام کاظم‌علیه‌السّلام می‌باشد.

هرچند اصل این کتاب به دست ما نرسیده است، ولی به همّتِ محقّق فاضل، جناب شیخ قیس العطّار، تمامی احادیثِ نقل شده از عیسی بن الْمُسْـتَفاد، مندرج در کتاب‌های: الکافی (تألیف: ثقةُ الْإسلام کُلَیْنی)، خصائص الأَئمّه (تألیف: سیّد رضی)، مصباح الأنـوار[12] (تألـیف: شیخ هاشم بن محمّد) و الطُرَف (تألیف: سیّد بن طاووس)[13] در یک مجموعه، گردآوری شده و با نام «کتابُ الوصیّه» منتشر گردیده است.

- سیّد بن طاووس (متوفّای 664 هـ) در کتابِ اَلطُرَف (= طُرَفُ الأنباء و المناقب)، هر سه حدیثی که در این نوشتار از آن‌ها یاد نمودیم را روایت کرده است.[14]

نکته حائز اهمّیّت در این مقام، تصریح سیّد بن طاووس مبنی بر نگارش کتابِ طُرَف بر اساس نقل روایت از افرادی است که مورد اعتماد می‌باشند؛ چنانچه می‌نویسد:

«وَ مِنْها کِتابُ طُرَفِ الْأنْباءِ وَ الْمَناقِبِ یَتَضَمَّنُ... مِنْ... رِوایَةِ مَنْ یُعْتَمَدُ عَلَیْهِ[15]»[16].



[1] ـ بنابر گزارش شیخ قیس العطّار در مقدّمه کتابُ الوصیّه 17)، نام‌های: عیسی الضعیف و عیسی الضَریر، هر دو، متعلّق به یکی از اصحاب امام صادق‌علیه‌السّلام می‌باشد که بایستی میان وی و مؤلّفِ کتابُ الوصیّه، تفکیک قائل شویم.

[2] ـ مقدّمه شیخ قیس بهجت العطّار بر احادیثِ گردآوری شده از «کتابُ الوصیّه» (مجموعه روایاتِ عیسی بن الْمُسْـتَفاد از امام کاظم‌علیه‌السّلام)، ص 9 و .13

[3] ـ بنابر بررسی‌های شیخ قیس العطّار در مقدّمه کتابُ الوصیّه 11)، عیسی بن الْمُسْـتَفاد در طول دورانِ حیات خود، ساکن بغداد بوده است؛ به همین دلیل، وی را تنها از اصحاب امام کاظم و امام جواد‌علیهما‌السّلام برشمرده‌اند.

[4] ـ مظلومیّتِ حضرت زهرا‌علیها‌السّلام در نقل‌های متعدّدی مورد تأکید قرار گرفته است؛ .ک: دراسة و تحلیل حول الهجوم علی بیت فاطمه‌علیها‌السّلام، ذیل شماره‌های: 145 ـ 152 ـ 174 ـ 184 ـ 186 ـ 198 ـ 225 ـ 236 ـ252) برای مثال:

ابوالحسن علی بن عیسی اِربلی (متوفّای 693 هـ) در کتابِ «کشف الغُمّه، جلد 1، صفحه497 » روایت می‌کند که رسول خداصلّی‌الله‌علیه‌وآله ـ خطاب به حضرت زهرا‌علیها‌السّلام ـ چنین فرمودند:

یا بُنَیَّه! أنْتِ الْمَظْلُومَةُ بَعْدی... إلَی اللهِ أشْکُوا ظالِمیکِ مِنْ اُمَّتی.

[5] ـ کتابُ الوصیّه (مجموعه روایاتِ عیسی بن الْمُسْتَفاد از امام کاظم‌علیه‌السّلام)، تحقیق و گردآوری: شیخ قیس بهجت العطّار، ص 117 ـ118 ، کتابخانه تخصّصی امیرالمؤمنین علی‌علیه‌السّلام، مشهد،1429 ق .

[6] ـ در تحقیق واژگان کلیدی که هدف از آن، درک و فهم هرچه دقیق‌تر دلالت متون است، از منابع زیر بهره جسته‌ایم:

1) ابن‌منظور: لسان العرب، دار صادر، بیروت، 1997 م.

2) فراهیدی: العین، مندرج در CD جامع الأحادیث.

3) ابن‌فارس: معجم مقاییس اللغه، دار اِحیاء التراث العربی، بیروت، 2001 م.

4) طُریحی: مجمع البحرین، مندرج در CD جامع الأَحادیث.

5) رازی: مختار الصحاح، مؤسّسة الرساله، بیروت، 2001 م.

6) ابوهلال عسکری: معجم فروق اللغویّه، مؤسّسه نشر اسلامی، قم، 1412 ق.

7) آذرنوش: فرهنگ مُعاصر عربی ـ فارسی، نشر نی، تهران، 1382 ش.

[7] ـ تحقّق احراق درب در نقل‌های متعدّدی مورد تأکید قرار گرفته است؛ ر.ک: دراسة و تحلیل حول الهجوم علی بیت فاطمه‌علیها‌السّلام، ذیل شماره‌های: 93 ـ 95 ـ 134 ـ 135 ـ 136 ـ 241 ـ 243 ـ 246 ـ 256 ـ 257 ـ 270 ـ 275 ـ 276 ـ 277 ـ 278 ـ 280 ـ.297

[8] ـ کتابُ الوصیّه، ص.90

[9] ـ همان، ص 75 ـ.76

[10] ـ جامع الرواة اردبیلی، ج ص 654 .

[11] ـ ضَریر به فردی گویند که جسمی ضعیف، بیمار و ناتوان دارد؛ لذا مرحوم مامقانی‌قدّس‌سرّه در تنقیح المَقال (ج ص 363)، وصفِ «الضعیف» را هم به نام وی اضافه نموده است.

[12] ـ نسخه خطّی (قم: کتابخانه آیة الله العظمی مرعشی نجفی‌قدّس‌سرّه).

[13] ـ بنابر تصریح سیّد بن طاووس در کتابِ کشفُ المُحَجّه 195، تحقیق: شیخ محمّد الحَسّون)، کتابُ الطُرَف (= کتابُ طُرَفِ الأنباء و المناقب) از تألیفاتِ سیّد بن طاووس می‌باشد.

اکثر روایات مندرج در این کتاب، از عیسی بن الْمُسْـتَفاد نقل گردیده است که به تصریح شیخ آقا بزرگ طهرانی (الذَریعه، ج 15، ص 161) و علّامه ‌بَیاضی (الصراط ‌المستقیم، ج ص 88 ـ 89)، برگرفته از «کتابُ الوصیّه» می‌باشد (= سی و یک حدیث از مجموع سی و سه حدیثِ مندرج در کتابِ اَلطُرَف؛ بنابر بررسی‌های شیخ قیس العطّار در مقدّمه تحقیق کتابِ اَلطُرَف، انتشارات تاسوعا،ص 38).

هرچند سیّد بن طاووس در کتابِ «اَلطُرَف»، تصریحی به نام «کتابُ الوصیّه» نداشته؛ ولی شیخ آقا بزرگ طهرانی در الذَریعه 25، ص 103) به این نکته اشاره دارد که: سیّد بن طاووس در هنگام تألیفِ اَلطُرَف، کتابُ الوصیّه (= همان کتابی که نَجاشی از آن یاد می‌کند) را در اختیار داشته است. همچنین، بنابر دیدگاه شیخ قیس العطّار در مقدّمه تحقیق کتابِ اَلطُرَف 40)، سیّد بن طاووس در هنگام نگارش این کتاب، تعدادی از احادیث مندرج در کتابُ الوصیّه را گزینش و انتخاب نموده است.

[14] ـ ر.ک: طُرَفُ الأنباء و المناقب، ص 146، 169 و 190، تحقیق: شیخ قیس العطّار، انتشارات تاسوعا.

[15] ـ لذا، این کتاب مشتمل بر نقل حدیث از کسانی است که مورد اعتمادِ سیّدقدّس‌سرّه می‌باشند.

[16] ـ کشفُ المُحَجّه، ص 195، تحقیق: شیخ محمّد الحَسّون، مرکز انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی.

 

 

آمار بازدید

بازدیدهای محتوا : 41201

ترافیک سایت

 41 مهمان حاضر